حسين مير حيدر
127
معارف گياهى ( فارسى )
خاربز - اشترخار به فارسى « خاربز » ، « اشترخار » و « علف ترنجبين » ناميده مىشود . در محلهاى مختلف ايران نظير بلوچستان و ساير مناطق در هر محل نام محلى خاصى دارد . در كتب طب سنتى با نام « حاج » آمده است و به هندى « جواسا » گفته مىشود . به فرانسوى Alhagi كه ظاهرا از عربى گرفته شده و همان الحاجى است و به انگليسى Hedysarum و Camel thorn گويند . گياهى است از خانوادهء Leguminosae نام علمى آن Alhagi pseudalhagi ( Bieb . ) Desv . و مترادفهاى آن Hedysarum alhagi L . و Alhagi camelorum Fisch . و Alhgi maurorum Baker مىباشد . مشخصات خاربز درختچهاى كوچك گسترده روى زمين كه بلندى آن از نيم متر تا يك متر ، خاردار است و كركهاى تيزى دارد . غلاف ميوهء آن كركدار كمى ضخيم و خميده و اسفنجى و تخمدان آن پوشيده از تارهاى ابريشمى است . ريشهء آن بسيار عميق مىشود تا به آب برسد . دانههاى آن در ابعاد ارزن و به رنگ سرخ است . اين گياه و واريتههايى از آن بهطور گستردهاى در جنوب و شرق ايران در بلوچستان ، بوشهر ، كرمان ، اهواز ، سرخه و در بجنورد و شيروان ، سمنان ، دامغان و در زرند و تفرود ( نزديك قم ) ديده مىشود . در هندوستان نيز در بلوچستان و پنجاب